MEDENİYETİN SESSİZ İNŞASI

MEDENİYETİN SESSİZ İNŞASI: DARÜL ERKAM VE "GENÇ MÜMİN" DURUŞU

Medeniyetler, gürültülü kalabalıkların anlık heyecanıyla değil; bir tohumun toprağın derinliklerindeki sessizliğiyle, küçük ve adanmış toplulukların eliyle kurulur. Tarihin en köklü dönüşümleri, dış dünyanın kaosundan ve çürütücü etkisinden sıyrılıp kendi özünü inşa etmeye odaklanan, birbirini yetiştiren, koruyan ve olgunlaştıran o "çekirdek" toplulukların eseridir. İşte İslam tarihinin şafağında, Mekke’nin ruhları çölleştiren o en sancılı ve karanlık günlerinde, Safa Tepesi’nin eteğindeki mütevazı bir ev, tam da böyle bir sığınak ve inşa merkeziydi. Darül Erkam, İslam toplumunun kurucu meclisi, ilk eğitim akademisi, ruhsal arınma merkezi ve "mümin" kimliğinin ilmek ilmek, sabırla ve aşkla dokunduğu bir şahsiyet okuluydu. Bu evin hikâyesi, o günün zorlu şartlarında alınmış salt bir gizlilik tedbiri değil; Hz. Peygamber’in (s.a.v.) insanlık tarihine sunduğu, insan inşasına, fıtrata dönüşe ve bilhassa gençliğe dayalı "Nebevi İnşa Metodu”nun en somut manifestosudur.

Bu evin misyonunu, tarihsel ağırlığını ve stratejik derinliğini layıkıyla kavrayabilmek için öncelikle Hz. Peygamber’in (s.a.v.) eşsiz dehasına, ferasetine ve "insan sermayesi" tercihlerine odaklanmak hayati bir önem taşır. Resûlullah (s.a.v.), tebliğin bu en kırılgan, en tehlikeli ve en yalnız evresinde, toplumun alışkanlıklarına sıkı sıkıya bağlı, zihinsel kalıpları kireçlenmiş, statükonun konforuna alışmış yaşlı ve dirençli kesimleri yerine; yeniliğe açık, hakikati kabullenmeye ılımlı, önyargısız ve fıtratı bozulmamış olan gençliği merkeze almıştır. Bu tercih, yaşlılığa veya tecrübeye bir reddiye değil; yeni bir medeniyet inşasında, bozulmuş bir dünyayı omuzlayıp kaldırabilmek için ihtiyaç duyulan dinamizmin, cesaretin, fedakârlığın ve saf fıtratın ancak gençlikte tecelli etmesi gerçeğine yapılmış bilinçli ve hikmetli bir atıftır. İslam, ak saçlıların tereddütlü adımlarıyla değil, gençlerin iman dolu, kararlı ve seri adımlarıyla yayılmaya devam edecektir.

Bu stratejinin en parlak, en riskli ve en hayranlık uyandırıcı örneği, bizzat evin sahibi olan Hz. Erkam bin Ebi’l-Erkam’dır. Hz. Erkam, İslam davetini kabul edip, henüz kimsenin cesaret edemediği bir dönemde evini bu kutlu yola vakfettiğinde 17-18 yaşlarında, hayatının baharında bir gençti. Ancak meselenin daha çarpıcı ve stratejik boyutu onun sosyal konumunda gizlidir; Hz. Erkam, Hz. Peygamber’in mensubu olduğu Haşimoğulları ile tarihsel bir rekabet, siyasi husumet ve liderlik mücadelesi içinde bulunan, İslam düşmanlığının bayraktarlığını yapan Ebu Cehil’in liderliğindeki Beni Mahzum kabilesine mensuptu. Hz. Peygamber, İslam’ın en mahrem sırlarını, ümmetin güvenliğini, stratejik planlarını ve geleceğini, rakip kabileye mensup, henüz reşit olmuş bu gence emanet ederek, gençliğe duyduğu itimadın sınırlarını çizmiştir. Müşrik istihbaratının, Peygamber’in kendi kabilesinden veya yaşlı bir destekçisinden beklediği bu merkezi, burnunun dibindeki "düşman" kabilesinin genç bir ferdinin evinde kurması, askeri ve siyasi bir dehadır. Ancak her şeyden öte bu durum, genç bir yüreğin sadakatine ve davasına olan bağlılığına duyulan muazzam güvenin bir zaferidir.

Darül Erkam, gençlerin sadece edilgen birer dinleyici olarak bulunduğu, pasif bir şekilde nasihat dinlediği bir mekân değil; tarihin akışını değiştirecek en hayati, en zorlu ve en ağır görevlerin omuzlarına yüklendiği bir "liderlik, sorumluluk ve aksiyon okulu" olmuştur. Bu güveni somutlaştıran örnekler, tarihinin en parlak sayfalarını oluşturur. Bu örneklerin başında, Mekke’nin varlıklı, yakışıklı, itibar gören ve sokaklardan geçtiğinde ardında bıraktığı güzel kokularla tanınan genci Hz. Mus’ab bin Umeyr gelir. Onun hikâyesi, nefsini terbiye etmenin ve manevi bir ideale adanmanın şaheseridir. Hz. Peygamber, henüz İslam’la şereflenmemiş, Evs ve Hazrec kabilelerinin kan davasıyla kaynayan, siyasi kaosun hâkim olduğu Yesrib (Medine) şehrine İslam’ı anlatmak üzere bir elçi göndereceği zaman; bu görevi tecrübesiyle bilinen yaşlı bir bilgeye veya sözü dinlenen otoriter bir kabile reisine değil, Darül Erkam’ın manevi tezgâhında yetişmiş bu zarif ve ince ruhlu gence vermiştir. Bir şehri dönüştürme, düşman kalpleri Kur’an ile yumuşatma ve kurulacak bir devletin temellerini atma gibi devasa bir sorumluluğun, ruhu bu evde kıvam bulmuş bir gence verilmesi, Hz. Peygamber’in gençliğe bakışının en net özetidir. Hz. Mus’ab, kendisine duyulan bu güveni boşa çıkarmamış, zarafeti, ilmi ve hikmetiyle Medine’yi kılıçla değil, kelamla fethederek "Mus’abu’l-Hayr" unvanını almış ve Yesrib’i Medine-i Münevvere’ye dönüştüren yolu açmıştır.

Benzer bir nebevi itimat, hicretin o en karanlık, en tehlikeli ve ölümün kol gezdiği gecesinde Hz. Ali üzerinden tecelli etmiştir. Müşriklerin, Hz. Peygamber’i öldürmek için birleşip evini kuşattıkları ve suikast planı yaptıkları o dehşet anında, Hz. Peygamber kendi yatağına, ölümü göze alabilecek bir cesarete ve imana sahip olan amcasının oğlu Hz. Ali’yi yatırmıştır. O sırada henüz çocukluktan yeni çıkmış, bıyıkları yeni terlemiş bir genç olan Hz. Ali’nin; ucunda mutlak ölüm ihtimali olan bu görevi en ufak bir tereddüt göstermeden, büyük bir vakarla kabul etmesi, Darül Erkam tedrisatının kalplere yerleştirdiği teslimiyetin ve cesaretin zirvesidir. Bu görev, sadece fiziksel bir cesaret işi değil, aynı zamanda Hz. Peygamber’in emanetlerini sahiplerine teslim etme gibi yüksek bir ahlaki sorumluluğu ve dürüstlüğü de içeriyordu. Hz. Peygamber, en kıymetli varlığı olan canını ve halkın emanetlerini, "daha çok gençtir, yapamaz, korkar" demeden Hz. Ali’ye emanet etmiştir. Bu, bir gencin şahsiyetine yapılan büyük bir yatırımdır.

Yine, vahyin kayda geçirilmesi gibi, Kur’an-ı Kerim’in tahrif edilmeden korunması ve gelecek nesillere aktarılması adına hayati bir görev olan "Vahiy Kâtipliği"; zekâsı, hafızası ve sadakatiyle parlayan bir başka genç, Hz. Zeyd bin Sabit’e tevdi edilmiştir. Bir dinin en kutsal metninin, ilahi kelamın muhafaza edilmesi sorumluluğunun genç bir zihne emanet edilmesi, entelektüel liyakatin, ilmin ve hikmetin yaşta değil; başta, kalpte ve gayrette olduğunun en büyük ispatıdır. Ayrıca, İslam davetine icabet eden ilk kırk kişiye bakıldığında, bunların çoğunluğunun otuz yaşın altındaki gençler olduğu görülür. Yaşlılar ve kabile reisleri, alışkanlıklarını ve çıkarlarını korumak için direnirken; temiz fıtratlı gençler hakikate koşmuştu. Resûlullah (s.a.v.) bu gençlere asla "Siz tecrübesizsiniz, kenarda bekleyin, zamanı gelince yaparsınız" dememiş; aksine onları tarihin akışına yön verecek birer kahraman olarak görmüş, içlerindeki potansiyeli en üst düzeyde kullanmalarının önünü sonuna kadar açmıştır.

Mekke’deki acımasız kast sisteminin, insanı ezen sosyal adaletsizliğin ve insan onurunu ayaklar altına alan kölelik düzeninin hüküm sürdüğü o karanlık atmosferde Darül Erkam; sınıfsız bir toplumun, evrensel insan haklarının ve hakiki "İslam Kardeşliği"nin ilk ve en mükemmel laboratuvarı işlevini görmüştür. Mekke’nin sosyal hiyerarşisinde zirvede bulunan, serveti, soyu ve itibarı ile tanınan Hz. Ebû Bekir ile toplumun en alt katmanına itilmiş bir köle olan Hz. Bilâl-i Habeşi, bu evin manevi çatısı altında aynı halkanın içinde diz dize oturuyordu. Hz. Peygamber’in dizi dibinde, kan bağının ötesine geçen, kalbi bir kardeşlik ve bir inanç bağı dokunuyordu. Bu evde zihinlere şu hakikat kazınıyordu: Üstünlük kabilede veya maddiyatta değil, ancak takvada ve "mümin" olmanın onurundadır.

Öte yandan, Darül Erkam, manevi bir şifa yurduydu. İşkencenin ve zulmün türlüsünü yaşayan, ailesi gözleri önünde şehit edilen, ruhu ve bedeni ağır travmalar altında ezilen Hz. Ammar bin Yasir gibi mazlumlar için bu ev; yaraların sarıldığı ve acıların paylaşıldığı bir sığınaktı. Dış dünyada insanın değerini nesebi ve maddi gücü belirlerken; Darül Erkam’ın kapısından girildiği anda tüm bu suni ayrımlar buharlaşmış, üstünlüğün ancak takvada, samimiyette, fedakarlıkta ve güzel ahlakta olduğu ilkesi ete kemiğe bürünmüştür. Bireysel inançtan "ümmet" bilincine geçişin harcı bu evde karılmış, birbirinin derdiyle dertlenen, sevinciyle sevinen o eşsiz dayanışma ruhu burada inşa edilmiştir.

Bu yoğun ve derinlikli eğitim sürecinin sonunda ortaya çıkan "Genç Mümin" profili; dönemin haz ve tüketim odaklı yaşam tarzına karşı asil, vakur ve entelektüel bir başkaldırıdır. Mekke aristokrasisi, dönemin gençlerine şarabı, eğlenceyi, sabahlara kadar süren şiir meclislerinde boşa harcanan vakitleri, kadınları bir meta olarak görmeyi ve kabile övüncünü vaat ederken; Darül Erkam onlara "anlamlı ve onurlu bir hayatı", varoluşsal bir amacı, dünyayı ve ahireti kuşatan ebedi bir davayı sunmuştur. Burada yetişen gençler, sadece şeklen ibadet eden, ritüellere sıkışmış bireyler değil; inen ayetleri zihinlerinde sorgulayan, hikmetini kavrayan, analiz eden ve hayatlarına aktaran entelektüel bir derinliğe kavuşmuşlardır. Onlar, inançları uğruna her türlü dünyevi konforu, mirası ve statüyü elinin tersiyle itebilen bir cesarete ve iradeye sahip olmuşlardır. Gençliğin verdiği o taşkın, deli dolu ve kontrolsüz fiziksel enerji; bu evde serseriliğe, yıkıcılığa veya hedonizme değil; adaletin tesisine, nefis terbiyesine, ilim tahsiline ve hakikatin şahitliğine kanalize edilmiştir.

Sonuç olarak Darül Erkam; tarihin tozlu sayfalarında kalmış bir anı, sadece Mekke dönemine ait yerel bir mekân veya geçmişte yaşanıp bitmiş bir vaka değildir. O, çağları aşan, zamanın ve mekânın ötesinde yaşayan evrensel bir model, sönmeyen bir meşale ve kapısı kıyamete kadar açık bir okuldur. Bugün modern dünyanın sunduğu bencillik, bireysellik, sınırsız hazcılık ve maneviyatsızlık girdabında; ruhunu korumaya çalışan, zihnini vahyin ışığıyla aydınlatmak isteyen, popüler kültürün dayatmalarına karşı direnen ve kirlenmiş bir çağda "temiz kalmakta" ısrar eden her genç, esasen Darül Erkam’ın manevi birer vârisidir. Hz. Peygamber’in 1400 yıl önce Hz. Erkam’ın evinde yaktığı o nur, bugün de aynı yolda yürüyen, aynı sancıyı çeken ve aynı idealleri paylaşan gençlerin yolunu aydınlatmaktadır.

O gün Safa Tepesi’nin eteğinde yapılan şey, kapalı kapılar ardında gizemli bir topluluk oluşturmak değil; çamurun, bataklığın ve karanlığın içinde elmasa dönüşmeyi başaran, karakterli, ahlaklı ve inançlı bir "insan modeli" ortaya koymaktı. Darül Erkam asırlar ötesinden, bugünün dünyasına şunu haykırır: Dünya çok kirli ve karanlık olsa da; inancı, ahlakı ve samimiyetiyle birbirine kenetlenmiş, hiçbir menfaat beklemeden sadece Allah rızası için bir araya gelen bir avuç adanmış gencin sığındığı o "mânâ evi", bir medeniyeti küllerinden yeniden doğuracak güce her zaman sahiptir. İslam’ın sancağı ve insanlığın kurtuluşu; dün olduğu gibi bugün de kalabalıkların rehavetine kapılanların, günübirlik yaşayanların değil; Darül Erkam ruhunu kalbinde sönmez bir kor gibi taşıyan, çağına şahitlik eden, dertli, şuurlu ve donanımlı "Genç Müminlerin" omuzlarında yükselecektir.